گوش کنید دانلود پادکست
  • 15h00 - 15h05 GMT
    GMT 15h00 23/09 اخبار جهان
  • 15h05 - 15h30 GMT
    GMT 15h05 22/09 دنباله برنامه
  • 15h30 - 15h44 tu
    GMT 15h30 22/09 اخبار جهان
  • 15h44 - 16h00 tu
    GMT 15h44 20/09 دنباله برنامه
  • 16h00 - 16h05 tu
    GMT 16h00 22/09 اخبار جهان
  • 16h05 - 16h30 tu
    GMT 16h05 22/09 دنباله برنامه
  • 16h30 - 16h44 tu
    GMT 16h30 22/09 اخبار جهان
  • 16h44 - 17h00 tu
    GMT 16h44 22/09 دنباله برنامه
برای بهره گیری کامل از فرآورده های چندرسانه ای، پلاگین فلش را در مرورگر رایانۀ خود نصب کنید برای ورود، کوکی ها را در رایانۀ خود فعال کنید سایت ار.اف.ای با مرورگرهای مختلف و از جمله اینترنت اکسپلورر۸، فایر فاکس۱۰، سفری ۳، گوگل کروم ۱۷ و .. سازگار است
جهان

برداشت نوبل در مزرعه ادبیات چین

media مو یان، در کنفرانس خبری روز جمعه 12 اکتبر در زادگاهش REUTERS/Jason Lee

بالاخره ادبیات چین به بار نشست و محصول نوبل داد. مو یان، «کشاورز نویسنده‌ای» که برنده جایزه نوبل ادبیات شده، کاملا به «جهان روستایی» تعلق دارد و خلاقیت ادبی‌اش برگرفته از این جهان بسیار غنی است.

جایزه نوبل ادبیات سال 2012، روز پنج‌شنبه یازدهم اکتبر، به «مو یان» اهدا شد. آکادمی نوبل دلیل این انتخاب را «واقع‌گرایی وهم‌آلود» موجود در آثار این نویسنده چینی عنوان کرد.

این آکادمی اعلام کرد که مو یان با واقع‌گرایی وهم‌آلود افسانه، تاریخ و زمان حال را به هم پیوند داده است.

آکادمی سوئدی نوبل اضافه می‌کند که مو یان با کمک از تخیل و واقعیت، چشم‌انداز تاریخی و اجتماعی، جهانی را خلق کرده که از نظر پیچیدگی، یادآور دنیای نویسندگانی همچون ویلیام فاکنر، گابریل گارسیا مارکز است و به تمامی در ادبیات کهن چین و همچنین ادبیات عامیانه این کشور ریشه دارد.

این در حالی است که به گفته خود مو یان، این نویسنده به ادبیات آمریکای لاتین، ژاپن و روسیه علاقه دارد. همچنین ماریو بارگاس یوسا،‌ رمان‌نویس پرویی نیز بر تأثیر ادبیات آمریکای لاتین و اسپانیایی‌زبان بر آثار مو یان تأکید کرده است.

آکادمی نوبل ادامه می‌دهد: علاوه بر رمان‌ها، این نویسنده تعداد زیادی داستان کوتاه و مقاله درباره موضوعات مختلف منتشر کرده که نگاه انتقادی به جامعه دارند. او یکی از نویسندگان ممتاز کشورش به شمار می‌آید.

اهدای جایزه نوبل ادبیات به مو یان، در حالی است که دوازده سال پیش، یعنی سال 2000 به گائو شینگجیان، دیگر نویسنده چینی که از سال 1997 ملیت فرانسوی را نیز گرفته، اهدا شده بود.

زندگی مو یان

مو یان که نام اصلی‌اش «گوان مویه» است، سال 1955 در گوامی واقع در شهرستان شاندونگ در شرق چین به دنیا آمد.

خانواده این نویسنده، یک خانواده روستایی بود که در سال‌های 1958 تا 1961، یعنی زمان اجرای سیاست «یک گام بزرگ به جلو» از سوی مائو در چین، گرسنگی کشیدند. این سیاست افراطی در مصادره زمین‌های کشاورزی و تبدیل آنها به واحدهای اشتراکی منجر به گرسنگی و مرگ 20 تا 50 میلیون نفر شد.

بنابراین، مو یان سال‌های ابتدای زندگی خود را در محرومیت، آموزش ناکافی و انقلاب فرهنگی گذراند. او در کودکی بسیار کم‌حرف بود و در خودش فرو می‌رفت. به همین دلیل بود که او نام «مو یان» یعنی «حرف نزن» را برای خود انتخاب کرد.

در خانواده‌های بی‌سوادی مثل خانواده مو یان، یکی از راه‌های نجات، ورود به ارتش بود. به همین دلیل، او هم در ارتش ثبت‌نام کرد و طی خدمتش در ارتش بود که این جوان چینی نویسنده شد.

اما نه یونیفورم نظامی و نه سانسور موجود در چین، مانع نشدند که این «کشاورزِ سربازِ نویسنده» کتاب‌هایش را منتشر نکند.

اکنون مو یان به غیر از چینی، هیچ زبان دیگری بلد نیست، اما او پیوسته به خارج از کشورش دعوت می‌شود. با این حال، او در انجام گفت‌وگو با رسانه‌ها خست به خرج می‌دهد.

همچنین، پس از گذشت سال‌ها شهرت، او دوست دارد که در همان روستای زادگاهش بماند؛ جایی که او گاهی از نویسندگان بزرگ دنیا مثل دوست صمیمی‌اش کنزابورو اوئه، نویسنده ژاپنی و برنده نوبل ادبیات سال 1994 و بارگاس یوسا، دیگر برنده نوبل ادبیات میزبانی می‌کند.

 

آثار و ترجمه به زبان‌های دیگر

اولین کتاب مو یان با عنوان «تربچه کریستالی» سال 1981 در چین به چاپ رسید. او تا کنون هشتاد مجموعه داستان و رمان، نقد ادبی و مقاله منتشر کرده است.

رمان‌های مو یان که اغلب بیش از 500 صفحه است، در کشورش جزو پرفروش‌هاست.

مو یان در کتاب‌هایش، صحنه‌های سکس و عیش و نوش، شکنجه و جنگ را با شور و طنزی رابله‌گونه (فرانسوا رابله، نویسنده قرن شانزدهم فرانسه) شرح می‌دهد. واقع‌گرایی موجود در آثار او بسیار متأثر از زادگاه او در شرق چین است.

قرار است کتاب جدید مو یان هفته‌ آینده منتشر ‌شود. این کتاب مجموعه‌ای از سه نمایشنامه است که داستان یک ترویست مشهور را روایت می‌کند که نتوانست پادشاهی را که بعدها اولین امپراتور چین می‌شود بکشد. ‌

همچنین قرار است مجموعه آثار مو یان اواخر ماه جاری میلادی منتشر شود.

گفته می‌شود بیش از 20 کمپانی برای ساخت اقتباس سینمایی از آثار این برنده‌ی نوبل ادبیات با وی تماس گرفته‌اند و بیش از 10 کمپانی و شبکه اینترنتی برای دریافت حق کپی آثار او با این نویسنده مطرح قرارداد بسته‌اند.

کتاب‌های مو یان تقریبا به تمامی زبان‌های مهم دنیا ترجمه شده است. به عنوان نمونه، اغلب آثار این نویسنده چینی به زبان فرانسه انتشار یافته است.

اولین بار در سال 1990 بود که انتشارات اکت سود کتابی از مو یان را به زبان فرانسه ترجمه کرد.

سیلوی ژانتی، یکی از اولین مترجمان فرانسوی این نویسنده می‌گوید مو یان با همان ولعی که به توصیف یک ضیافت بسیار بزرگ می‌پردازد، یک صحنه هولناک کشتار را نیز به تصویر می‌کشد.

از میان آثار مطرح وی، یکی از کتاب‌ها که به زبان فرانسه با عنوان «پستان‌های زیبا، باسن‌های خوشگل» که سال 1996 منتشر شده، که همچون یک دیوارنگاره تاریخی عظیم، از دریچه یک خانواده چین قرن بیستم را توصیف می‌کند.
نوئل دوتره، یکی دیگر از مترجمان فرانسوی آثار مو یان که رمان «سرزمین الکل» را ترجمه کرده، این اثر مو یان را یکی از برجسته‌ترین آثار این نویسنده می‌داند.

به اعتقاد این مترجم، مو یان تلاش می‌کند که در هر کتاب، شیوه نگارشش را تغییر دهد. علاوه بر این خواننده آثار مو یان، با تنوع مضامین روبه‌روست: از جنگ چین و ژاپن و شکنجه چینی‌ها گرفته، تا کشتار خوک‌ها و فساد موجود در حزب کمونیست.

مو یان در جایی گفته است: «نویسنده باید انتقادها و خشم خود نسبت به بخش‌های تاریک جامعه و زشتی‌های طبیعت انسانی بیان کند.»

مو یان شده که اکنون موهایش جو گندمی شده، با فیلم «ذرت سرخ» به شهرت جهانی رسید. این فیلم که به کارگردانی ژیانگ ییمو، کارگردان چینی ساخته شده و در جشنواره فیلم برلین سال ۱۹۸۷ برنده خرس طلایی شد، اقتباسی از یکی از رمان‌های مو یان است.

غیبت مو یان در ایران

اما مو یان در ایران، شناخته شده نیست. اسدالله امرایی، مترجم آثار ادبی در این باره گفته است: آثار مو یان به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و سوئدی ترجمه شده، ولی در کشور ما نویسنده ناشناخته‌ای است و تا جایی که من اطلاع دارم، تقریباً هیچ اثری از او به فارسی ترجمه نشده است.

وی اضافه کرده: البته در مجموع بازار ایران چندان به ادبیات شرق دور و آسیای جنوب شرقی اقبال نشان نداده و حتی آثاری که از نویسندگانی مطرحی مانند ایشی گورو به فارسی ترجمه شده، در سطح محدودی ارائه شده و معمولاً به چاپ‌های زیاد نرسیده‌اند.

این مترجم ایرانی تأکید کرده که حتی دیگر نویسنده چینی گائو شینگجیان هم برای ما چندان شناخته شده نیست.

 

بازتاب نوبل

پی از انتشار خبر اهدای جایزه نوبل ادبیات به مو یان، این نویسنده 57 ساله چینی از شنیدن این خبر ابراز بهت و در عین حال خوشحالی کرد و گفت که برای خلق آثار تازه مصم‌تر شده است.

مو یان گفت که همیشه فکر می کرده که جایزه نوبل ادبیات دور از دسترس اوست. او همچنین تأکید کرد که چین نویسندگان توانای دیگری دارد که لایق شناخته شدن در جهان هستند.

یکی از مسؤولان انجمن نویسندگان چین هم اهدای این جایزه را اتفاق خوبی برای ادبیات کشور چین دانست.

روزنامه خلق، ارگان حزب کمونیست، حزب حاکم چین هم به مو یان تبریک گفت و او را اولین نویسنده چینی خواند که جایزه نوبل ادبیات را دریافت می کند.

یکی از مقامات حزب کمونیست هم روز جمعه دوازدهم اکتبر این موفقیت را به مو یان تبریک گفت. لی شانگچون گفت که این جایزه بر توان و قدرت بین‌المللی چین تأثیر می‌گذارد.

همچنین تلویزیون دولتی چین پنج‌شنبه شب، در لحظه اعلام برنده نوبل ادبیات، برنامه‌های خود را قطع کرد و این خبر را اعلام کرد.

فردای اهدای جایزه نوبل ادبیات به مو یان، ارزش سهام گروه رسانه‌ای «شینهوا مدیا» که ناشر آثار مو یان نیز جزو این گروه است، در بورس شانگهای 10 درصد افزایش یافت. «شانگجیانگ» نام ناشر چینی آثار برنده نوبل ادبیات امسال است.

همچنین پس از آنکه آکادمی نوبل روز پنجشنبه مو یان را به عنوان برنده نوبل ادبیات 2012 معرفی کرد، در مدت 24 ساعت، بیش از 10 هزار جلد از آثار این نویسنده به فروش رفتند و ناشران آثار او دوباره سفارش چاپ دادند.

انتخاب مو یان به عنوان برنده نوبل ادبیات، بازتاب گسترده‌ای نیز در فضای اینترنتی در چین داشت؛ بسیار گسترده‌تر از پوشش رسانه‌های رسمی این کشور.

دو ساعت پس از اعلام برنده نوبل ادبیات، 300 هزار نفر در سایت «ویبو» که مشابه چینی سایت توئیتر است به این خبر واکنش نشان دادند. یکی از این کاربران نوشت: تبریک به اولین چینی که افتخار دریافت این جایزه نائل شد.

از نظر بسیاری از مردم چین و مردم جهان به ویژه فرانسوی‌ها، مو یان اولین چینی است که موفق به دریافت جایزه نوبل ادبیات می شود و نباید گائو شینگجیان، نویسنده‌ چینی‌الاصل فرانسوی را که به زبان فرانسوی می‌نویسد، نویسنده چینی محسوب کرد.

حتی برخی اهدای جایزه نوبل به گائو شینگجیان را توهین به مردم چین تلقی می‌کنند، زیرا می‌گویند که این نویسنده حاضر شده کشورش را ترک کند و ملیت کشور دیگری را بپذیرد.

ونسان هاین، نویسنده فرانسوی مقیم چین نیز در واکنش به اهدای نوبل به مو یان، ابراز خوشحالی کرد و گفت که با خواندن اولین کتاب‌های مو یان بود که این نویسنده فرانسوی تصمیم گرفت به چین بیاید.

رابطه با دولت

مو یان منتقدانی هم دارد. پس از این‌که مو یان به سمت معاونت انجمن نویسندگان چینی، که یک نهاد دولتی است منصوب شد، بسیاری او را متهم کردند که علی‌رغم داشتن اختلاف عقیده، در مقابل دولت از صلابت برخوردار نیست؛ زیرا دولت چین، لیو شیائوبو نویسنده و روشنفکر این کشور را که برنده جایزه نوبل صلح شده زندانی کرده است.

این در حالی است که مو یان بلافاصله پس از برنده شدنش خواستار آزادی لیو شیائوبو شد. این نویسنده گفت که امیدوار است که این زندانی سیاسی هر چه زودتر آزادی‌اش را به دست آورد.

پس از اعلام برنده نوبل ادبیات از سوی آکادمی نوبل، دولت چین هم به خیل خوشحالان در چین پیوست. این در حالی است که دولت چین همواره و به ویژه پس از اهدای نوبل صلح به یک روشنفکر چینی در سال 2010، اعضای آکادمی نوبل را «دلقک» می‌خواند.

با این حال، یک سخنگوی وزارت امورخارجه چین اعلام کرد که تغییر موضع دولت این کشور درباره آکادمی نوبل را تکذیب کرد و گفت که موضع این کشور درباره این موضوع «منطقی و شفاف» است.

دولت چین اهدای جایزه نوبل صلح به یک ناراضی سیاسی این کشور را دخالت در امور داخلی خود می‌داند، اما از اهدای جایزه نوبل ادبیات به مو یان به شدت ابراز خوشحالی می‌کند.

مخالفان نوبل مو یان

وی جینگشنگ رهبر گروه های مخالف چین که بعد از گذراندن بیست سال حبس در کشور خود، هم اکنون در آمریکا در تبعبد به سر می برد، به اهدای نوبل ادبیات به مو یان اعتراض کرده‌اند.

او این انتخاب آکادمی نوبل را گامی در جهت خوشحالی دولت چین عنوان کرد و گفت کافی است برای دیدن این خوشحالی سری به سایت‌های دولتی چین بزنید.

آقای جینگشنگ گفت با تمام احترامی که نسبت به قریحه ادبی مو یان قائل است، چند سوال بی‌پاسخ در ذهنش دارد. به عنوان نمونه، این که چرا مو یان بخشی از یکی از سخنرانی‌های مائو را برای چاپ در یک کتاب یادبود برای رهبر سابق چین، دستنویس کرد.

همچنین یک نویسنده دیگر چینی به نام «لیائو ییوو» به اهدای جایزه نوبل ادبیات به مو یان اعتراض کرد و در گفت‌وگو با نشریه آلمانی اشپیگل، این نویسنده را «شاعر دولتی» خطاب کرد.

برخی دیگر از نویسندگان چینی نیز او را متهم به نزدیکی به حزب کمونیست کردند.

اما مو یان به انتقادهای مخالفانش پاسخ داد. او گفت که به هیچ وجه جایزه‌اش را سیاسی نمی‌داند و همچنین برخی از آموزه‌های مائو را در حوزه ادبیات و هنر «قابل قبول» می‌داند، به ویژه نظرات مائو درباره رابطه هنر و زندگی.

او گفت که جایزه‌ای که آکادمی نوبل او را لایقش دانسته، یک جایزه صرفا ادبی است. مو یان اضافه کرد که «من در کشوری می‌نویسم که توسط حزب کمونیست اداره می‌شود. اما آثار من از سال 1980 تا کنون نشان می‌دهد که من از ابتدا در یک چشم‌انداز انسانی می‌نوشتم.»

این نویسنده تأکید کرد که فکر می‌کند منتقدانش بسیاری از نقدهای او را نخوانده‌اند، زیرا اگر می‌خواندند متوجه می شدند که تحت چه فشار شدید و چه خطر بزرگی آنها نوشته شده‌اند.

همچنین به گفته نوئل دوتره، یکی از مترجمان فرانسوی مو یان در کل این نویسنده «هر آن چه را که فکر می‌کند می‌نویسد.» به عنوان نمونه، این نویسنده در آخرین کتابش با نام «قوباغه‌ها» از زبان نیشداری برای نقد سیاست کنترل جمعیت چین بهره می‌برد؛ موضوع حساسی که سال‌هاست در این کشور پرجمعیت کمونیستی به تابو تبدیل شده است.

از نظر اریک آبراهامسن، منتقد آمریکایی ادبیات چین، نیز مو یان «نویسنده بزرگی است که که بزرگترین رمان چین را نوشته است.»

این منتقد تأکید می‌کند که مو یان در زمینه این که چه چیزهایی قابل نوشتن است و چه چیزهایی را نباید نوشت، بسیار باهوش عمل می‌کند.

 
با تاسف، مهلت اتصال به پایان رسیده است