گوش کنید دانلود پادکست
  • 14h00 - 14h05 tu
    GMT 14h00 15/06 اخبار جهان
  • 14h05 - 14h30 tu
    GMT 14h05 15/06 دنباله برنامه
  • 14h30 - 14h44 tu
    GMT 14h30 15/06 اخبار جهان
  • 14h44 - 15h00 tu
    GMT 14h44 15/06 دنباله برنامه
  • 15h00 - 15h05 GMT
    GMT 15h00 15/06 اخبار جهان
  • 15h05 - 15h30 GMT
    GMT 15h05 15/06 دنباله برنامه
  • 15h30 - 15h44 tu
    GMT 15h30 15/06 اخبار جهان
  • 15h44 - 16h00 tu
    GMT 15h44 15/06 دنباله برنامه
برای بهره گیری کامل از فرآورده های چندرسانه ای، پلاگین فلش را در مرورگر رایانۀ خود نصب کنید برای ورود، کوکی ها را در رایانۀ خود فعال کنید سایت ار.اف.ای با مرورگرهای مختلف و از جمله اینترنت اکسپلورر۸، فایر فاکس۱۰، سفری ۳، گوگل کروم ۱۷ و .. سازگار است

سرگذشت لائیسیته در ترکیه

سرگذشت لائیسیته در ترکیه
 

فکر لائیسیته را در سال 1908، ترکان جوان زیر تأثیر فراماسون‌ها و گراند اُریانِ (یا شرق اعظم) فرانسه وارد عثمانی کردند. از 1924 به بعد، ممنوع کردن چندهمسری، خواندن اجباری نماز به زبان ترکی، ممنوع کردن اذان، فاصله گرفتن هرچه بیشتر از زبان عربی به عنوان زبان دین از راه تغییر خط و اصلاح زبان، گسست از تاریخ عثمانی، پذیرش گاه‌شماری غربی و قرار دادن روز یکشنبه به عنوان روز آخر هفته از جمله اقدامات لائیک در آن کشور بود.

 جمعۀ گذشته، بیستم ماه مه، پارلمان ترکیه لایحه‌ای را به منظور اصلاح قانون اساسی آن کشور با بیش از دو سوم آرا به تصویب رساند. هدف اعلام شدۀ آن، لغو مصونیت پارلمانی نمایندگانی است که تحت پیگرد قضایی قرار می‌گیرند. با تصویب این لایحه، مادۀ 83 قانون اساسی ترکیه که مصونیت پارلمانی نمایندگان را تضمین می‌کرد به حال تعلیق در‌آمد. اما ناظران سیاسی معتقدند که هدف اصلی لایحه، هموار کردن راه برای تبدیل نظام پارلمانی ترکیه به نظام ریاست جمهوری است، هدفی که از چند سال پیش رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری کنونی ترکیه، آن را دنبال می‌کند.

 کارشناسان ترکیه نخستین پیامد این تغییر نظام را برچیدن لائیسیته در آن کشور می‌دانند، که هم برای ترکیه و هم برای کشورهای مسلمانِ منطقه دارای اهمیت تاریخی است. 

قانون اساسی کنونی ترکیه در هفتم نوامبر 1982 پس از یک دورۀ دوسالۀ حکومت نظامی به تصویب رسید. اما خطوط کلی آن به ویژه جنبۀ نادینی‌ یا لائیکش، یادگار قانون اساسی 1924 است که مصطفی کمال آتاتورک جمهوری ترکیه را بر بنیاد آن استوار کرد. کشور ترکیه جمهوری چند حزبی با نظام پارلمانی است. رئیس جمهوری رئیس دولت است و نخست وزیر، رئیس حکومت. قوۀ قضائیه نسبت به دو قوۀ دیگر یعنی قوۀ مجریه و قوۀ قانون‌گذاری از استقلال کامل برخوردار است. تا سال 2007 رئیس جمهوری را «مجلس بزرگ ملی ترکیه» با دو سوم آرا تنها یک بار به مدت 7 سال انتخاب می‌کرد، اما با اصلاح قانون اساسی در اکتبر 2007، رئیس جمهوری با اکثریت آرای مردم به مدت 5 سال انتخاب می‌شود و می‌تواند بار دوم نیز انتخاب شود. اوست که نخست وزیر را از میان اعضای پارلمان انتخاب می‌کند.

مجلس بزرگ ملی دارای 550 کرسی است و انتخابات آن هر پنج سال یک بار برگزار می‌شود. از سال 1995، سن انتخاب کنندگان را به 18 سال و سن انتخاب شوندگان را به 25 سال رسانده اند. این اصلاحات نیز بیشتر به حزب عدالت و توسعه که از سال 2002 حزب حاکم ترکیه است، یاری رسانده است.

از زمان بنیان‌گذاری جمهوری ترکیه در سال 1923، یکی از وظایف اصلی ارتش، پاسداری از کمالیسم به ویژه اصل اساسی لائیسیته بوده است، اگرچه خود آتاتورک همواره می‌خواست ارتش را از سیاست دور نگه دارد. ارتش ترکیه در قرن گذشته یک بار در سال 1960، بار دوم در سال 1971 و بار سوم در سال 1980 قدرت سیاسی را از راه کودتا به دست گرفت. در سال 1997 نیز توانست نجم‌الدین اِربَکان را به سبب گرایش‌های اسلامی‌اش از نخست‌وزیری برکنار کند. در آوریل 2007 نیز در واکنش به سیاست‌های حزب اسلام‌گرای حاکم، دلبستگی‌اش را به اصل اساسیِ لائیسیته در جمهوری ترکیه رسماً اعلام کرد.

فکر لائیسیته را در سال 1908، ترکان جوان زیر تأثیر فراماسون‌ها و گراند اُریانِ (یا شرق اعظم) فرانسه وارد ترکیۀ عثمانی کردند. در سوم مارس 1924، جمهوری ترکیه خلافت را لغو و آموزش دینی را از برنامه‌های درسی حذف کرد. با این حال، در مادۀ دوم قانون اساسی، از اسلام زیر عنوان دینِ دولت یاد شد. در دهم آوریل 1928 بود که با اصلاحیه‌ای در آن ماده، اشاره به دین اسلام را از قانون اساسی ترکیه به کلی حذف کردند. در سال‌های 1924 و 1926، دادگاه‌‌های دینی را در سراسر ترکیه برچیدند و قانون مدنی جدید، جایگاه زن در جامعه، زندگانی مذهبی و خانوادگی شهروندان را بی‌هیچ اشاره‌ای به شریعت اسلام دوباره تعریف کرد. رهبران ترکیه نظام قضایی کشورشان را از روی مدل فرانسوی سازمان دادند.

اصطلاح لائیسیته را در سال 1937 وارد قانون اساسی ترکیه کردند. پیش‌تر، در سال 1931، مضمون و چارچوب آن را در مقام یکی از اصول اساسی کمالیسم در کنار پنج اصل دیگر یعنی جمهوری‌خواهی، مردم‌گرایی، دولت‌محوری، ترقی‌خواهی و ملی‌گرایی به دقت تعیین کرده بودند. رهبران ترکیه اصلاحات دِلیرانه ای را با الهام از لائیسیته به انجام رساندند، از جمله: ممنوع کردن چندهمسری، خواندن اجباری نماز به زبان ترکی، ممنوع کردن اذان، فاصله گرفتن هرچه بیشتر از زبان عربی به عنوان زبان دین از راه تغییر خط و اصلاح زبان، گسست از تاریخ عثمانی، پذیرش گاه‌شماری غربی و قرار دادن روز یکشنبه به عنوان روز آخر هفته.

باید پذیرفت که لائیسیته در ترکیه با ارادۀ رهبران آن و با پشتیبانی ارتش پیش رفت. از سال 1946 که نظام استوار بر کمالیسم جای خود را در ترکیه به دموکراسی پارلمانیِ کثرت‌گرا سپرد، آهنگ پیشروی لائیسیته روز به روز کُندتر شد. اما رهبران اراده‌گرای ترکیه، لائیسیتۀ را تنها توانستند در شهرهای بزرگ و در میان طبقۀ متوسط شهری جایگیر کنند. در سال 1950«حزب جمهوری‌خواه خلق»، یادگار آتاتورک، در انتخابات شکست خورد و حزب دموکرات قدرت را به دست گرفت. پیروزی این حزب، نخستین نمایش سیاسی روستاها و شهرهای کوچک ترکیه در برابر لائیسیتۀ آمرانه بود. از آن پس، نیروهای مخالف نوسازی‌های دورۀ کمالیسم کوشیدند دستاوردهای لائیسیته را رفته رفته از میان ببرند.

نبرد میان آنان و نیروهای لائیک، ترکیه را چندین بار به آشوب کشاند و ارتش را وادار به مداخله کرد. انقلاب 1979 ایران در نیرو گرفتن هرچه بیشتر نیروهای سیاسیِ ضد لائیک در ترکیه اثرگذار بود. بسیاری از کارشناسانِ جهان اسلام، وضع کنونی خاور میانه را یکی از پیامدهای دیررس سقوط امپراتوری عثمانی و بنیانگذاری نخستین دولت لائیک بر روی ویرانه‌های آن می‌دانند. از همین رو، تحولات کنونی ترکیه را نیز برای آیندۀ خاور میانه تعیین کننده می‌شمارند.

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. بعدی >
  6. آخرین >
برنامه‌ها
 
با تاسف، مهلت اتصال به پایان رسیده است