گوش کنید دانلود پادکست
  • 15h00 - 15h05 GMT
    GMT 15h00 12/11 اخبار جهان
  • 15h05 - 15h30 GMT
    GMT 15h05 12/11 دنباله برنامه
  • 15h30 - 15h44 tu
    GMT 15h30 12/11 اخبار جهان
  • 15h44 - 16h00 tu
    GMT 15h44 12/11 دنباله برنامه
  • 16h00 - 16h05 tu
    GMT 16h00 12/11 اخبار جهان
  • 16h05 - 16h30 tu
    GMT 16h05 12/11 دنباله برنامه
  • 16h30 - 16h44 tu
    GMT 16h30 12/11 اخبار جهان
  • 16h44 - 17h00 tu
    GMT 16h44 12/11 دنباله برنامه
برای بهره گیری کامل از فرآورده های چندرسانه ای، پلاگین فلش را در مرورگر رایانۀ خود نصب کنید برای ورود، کوکی ها را در رایانۀ خود فعال کنید سایت ار.اف.ای با مرورگرهای مختلف و از جمله اینترنت اکسپلورر۸، فایر فاکس۱۰، سفری ۳، گوگل کروم ۱۷ و .. سازگار است

کلنل وزیری و دگرگونی موسیقی ایرانی

کلنل وزیری و دگرگونی موسیقی ایرانی
 
کلنل وزیری، خالقی و دو تن از اعضا خانواده: سال ۱۳۴۴ - عکس از کانون هنری روح‌الله خالقی rkac.com

بعد از انقلاب مشروطه و بخصوص به همت کلنل وزیری، تحول بزرگی در موسیقی ایرانی پدیدار شد که پایه و اساس آن، آشنایی با اصول موسیقی اروپایی بود. ضبط‌های کمیابی که از آن دوران باقی مانده و نمونه‌هایی از آن در یکی دو سال اخیر توسط ناشران خارجی عرضه شده، می‌تواند مقایسۀ موسیقی قبل از وزیری را با موسیقی پس از وی آسان‌تر کند.

 

کمتر از دو سال قبل در انگلیس، مجموعه‌ای کمیاب از ضبط‌های موسیقی ایرانی متعلق به سال‌های ١٩٠۶ تا ١٩٣٣ (١٢٨۴ تا ١٣١١ خورشیدی) در قالبی تمیز و مرتب منتشر شد.

این قطعات که اکثراً کوتاه و متنوع‌اند، با سلیقه و دقت انتخاب شده تا نمونه‌هایی از موسیقی ایرانی آن سال‌ها را در دسترس قرار دهد. ارزش تاریخی و تحقیقی دو سی.دی. منتشرشده انکارناپذیر است اما شنوندۀ امروزی با گوش کردن این آثار احساس "کهنگی" می‌کند.

نه تنها آلبوم اخیر که اکثرضبط‌های قدیمی موسیقی ایرانی این حس کهنگی را در شنونده بیدار می‌کند. نمی‌توان به دقت گفت که بر اساس ادراک امروزی ما، این خصوصیت تا چه سال‌هایی با موسیقی ایرانی پیوند خورده است. اما به احتمال زیاد رواج رادیو و تحولات سیاسی و اجتماعی، حال و هوای موسیقی ایرانی و سلیقۀ شنونده را تغییر داد.

علینقی وزیری و سردار سپه

علینقی وزیری - معروف به کلنل- را معمولاً نوکنندۀ موسیقی ایرانی می‌دانند. روح‌الله خالقی، شاگرد مستقیم وی، وزیری را بدون کم و زیاد آغاز گر "موسیقی جدید" ایران می‌داند. خالقی البته عاشق استاد خود بود و همواره از او با تحسین و شیفتگی سخن گفته است. با اینحال، همچنان معتبرترین منبع برای دریافت اهمیت کار وزیری همان نوشته‌های خالقی است.

او در جلد دوم «سرگذشت موسیقی ایرانی» می‌نویسد: "وزیری کسی بود که وقتی می‌دید روزنۀ امیدی باز شده و مردی با اراده و وطن‌پرست (سردار سپه که بعداً رضا شاه لقب گرفت) به سوی تختی پیش می‌رود که بیش از یک قرن سلاطین تن‌پرور و غافل بر آن تکیه زده بودند، احساسات خود را با نغمه‌های موسیقی بروی کاغذ آورد"...

اگرچه اکثر آثار و نوآوری‌های وزیری تنها در میان قشرهای درس‌خوانده و اروپایی‌مآب طرفدار داشت، ولی با گذشت زمان، آموزه‌های او در ایران منتشر شد و کم‌کم در اکثر مدارس موسیقی راه پیدا کرد.

کمپانی‌های صفحه پرکنی و تجارت موسیقی

به نوشتۀ خالقی، صفحاتی که در آن سالها ضبط می‌شد، بیشتر به موسیقی مردم‌پسند اختصاص داشت. چنان که خالقی می‌گوید کمپانی صفحه‌پرکنی "تصنیفی می‌خواست که زنی خوش‌آواز بخواند... صفحه‌فروش می‌گفت در مقابل بیست صفحۀ تصنیف‌های (خانم) روح‌انگیز، حتی نمی‌تواند یک صفحه سولوی تار وزیری را بفروشد"...
خالقی که کمپانی‌های صفحه‌پرکنی آن سال‌ها را "تاجر" توصیف می‌کند، می‌نویسد که نمایندگان این شرکت‌ها می‌گفتند: "خریداران صفحۀ موسیقی بیشتر از طبقۀ سوم هستند و آهنگ‌هایی که ضبط می‌شود باید از جنبۀ عمومی، قابل توجه باشد"...

بدین ترتیب، با این که مردم عادی چندان به دنبال موسیقی وزیری نبودند، اما جریانی که توسط او ایجاد شد به دست شاگردانش ادامه یافت و در قالب هنرستان موسیقی و بعد دانشکدۀ هنرهای زیبا شکل آکادمیک گرفت.

سال‌ها بعد – در دهۀ پنجاه خورشیدی – جریانی که به بازگشت به موسیقی قاجاری باور داشت، دوباره مسیر موسیقی ایرانی را تغییر داد و  با "مرکز حفظ و اشاعۀ موسیقی"، سبک و شیوۀ دیگری پایه‌ریزی شد که تا انقلاب اسلامی و پس از آن ادامه یافت.
(برنامۀ رادیویی را در فایل صوتی گوش کنید)

 

  • جوایز موسیقی پاییزی: در اروپا خبری نیست

    جوایز موسیقی پاییزی: در اروپا خبری نیست

    در اروپا، اواسط پاییز فصل توزیع بسیاری از جوایز هنری و ادبی است. در حوزۀ موسیقی، نگاهی به برندگان این جایزه‌ها و آثارشان می‌تواند تصویر گویایی از جریان‌ها و سبک‌های رایج …

  • آمالیا رودریگز: صدایی که بر بی‌مهری مردم غلبه کرد

    آمالیا رودریگز: صدایی که بر بی‌مهری مردم غلبه کرد

    در پاییز ٢٠١٩، اروپاییان و بخصوص پرتغالی‌ها به مناسبت بیستمین سالگرد درگذشت آمالیا رودریگز کنسرت‌ها و برنامه‌های گوناگون برگزار کردند. اما مراسم گستردۀ بزرگداشت این صدای …

  • امین‌الله رشیدی: بازماندۀ نسل درخشان

    امین‌الله رشیدی: بازماندۀ نسل درخشان "١٣٠٠"

    امین‌الله رشیدی که متولد چهارم  اردیبهشت سال‌ ١٣٠۴ خورشیدی است، متعلق به نسلی استثنایی است که هنر زنده و خلاق ایران را طی دهه‌های ١٣٣٠ و ۴٠ بر دوش خود گرفت. رشیدی که …

  • مرگ حسین دهلوی: آهنگساز در حسرت ارکستر

    مرگ حسین دهلوی: آهنگساز در حسرت ارکستر

    روز سه‌شنبه ٢٣ مهرماه ١٣٩٨ خبر درگذشت حسین دهلوی منتشر شد. اگرچه او عمر درازی داشت اما بیست سال پایانی را بدون فعالیت حرفه‌ای و با بیماری آلزایمر گذراند. آن بخش از عمر …

  • نادر نادرپور: شاعری که عاشق وزن بود

    نادر نادرپور: شاعری که عاشق وزن بود

    شعرهای نادر نادرپور (۱۳٧۸ - ۱۳۰۸) با اینکه تقریباً همگی موزون‌اند چندان به موسیقی درنیامده. شاید مشهورترین ترانه‌ای که با شعر نادرپور ساخته شده همان "کهن دیارا" باشد …

  • محمدحسین شهریار: شاعری که ذوق موسیقی خود را کُشت

    محمدحسین شهریار: شاعری که ذوق موسیقی خود را کُشت

    رابطۀ محمدحسین شهریار با موسیقی رابطۀ عجیبی است. فقط با به یاد آوردن عبارت "آمدی جانم به قربانت"، بلافاصله متوجه می‌شویم که شعر شهریار در موسیقی ایرانی در چه مقامی قرار …

  • فریدون مشیری: سرسپرده به موسیقی

    فریدون مشیری: سرسپرده به موسیقی

    شعرهای فریدون مشیری (١٣٧٩-١٣٠۵) در دنیای موسیقی ایران فراوان خوانده شده است. مشیری که در سال‌های قبل از انقلاب یکی از مسئولان بررسی و ارزیابی موسیقی و شعر رادیو ایران …

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. ...
  5. بعدی >
  6. آخرین >
برنامه‌ها
 
با تاسف، مهلت اتصال به پایان رسیده است